Prof Madya Ts Dr Che Zulzikrami Azner Abidin dan Dr Nor Amirah Abu Seman @ Ahmad

Isu alam sekitar di Malaysia semakin kerap menjadi sebahagian daripada perbincangan awam, sama ada berkaitan banjir kilat, pencemaran sungai, pengurusan sisa atau tekanan terhadap sumber air bersih.

Kesedaran masyarakat terhadap isu ini semakin meningkat, namun kefahaman tentang bagaimana cabaran tersebut ditangani secara sistematik masih terbatas.

Dalam banyak keadaan, penyelesaian yang berkesan memerlukan lebih daripada sekadar kesedaran, penemuan saintifik atau penggunaan teknologi secara terasing.

Membezakan Sains, Teknologi dan Kejuruteraan

Sering kali, sains, teknologi dan kejuruteraan dianggap sebagai istilah yang saling bertindih, sedangkan peranannya berbeza.

Sains berfungsi untuk memahami, menjawab persoalan bagaimana dan mengapa sesuatu fenomena berlaku.

Teknologi pula menyediakan alat, sistem dan kaedah untuk mengukur, memantau atau melaksanakan proses tertentu.

Kejuruteraan melangkah lebih jauh, iaitu menterjemahkan kefahaman dan teknologi tersebut kepada penyelesaian yang boleh direka bentuk, dibina, dioperasikan dan disenggara secara selamat, ekonomik dan berdaya tahan.

Dalam konteks alam sekitar, perbezaan ini menjadi kritikal kerana kegagalan menterjemahkan ilmu kepada tindakan teknikal sering menjadi punca mengapa masalah berulang walaupun pengetahuan dan teknologi telah lama tersedia.

Penyelesaian yang berkesan memerlukan keupayaan menilai sistem secara menyeluruh, mengambil kira kekangan sebenar di lapangan serta implikasi jangka panjang terhadap alam dan masyarakat.

Tuntutan Industri Moden: Dari Pematuhan kepada Integrasi

Realiti ini paling jelas dapat dilihat dalam operasi industri. Pengurusan alam sekitar bukan lagi isu sokongan atau tanggungjawab tambahan, sebaliknya telah menjadi sebahagian daripada operasi teras.

Dalam industri berteknologi tinggi seperti semikonduktor dan elektronik, yang menggunakan bahan kimia kompleks dan air ultra-tulen, sistem rawatan sisa yang dirangka oleh jurutera alam sekitar menjadi nadi kepada operasi lestari.

Begitu juga dalam sektor tenaga dan utiliti, sama ada loji janakuasa konvensional atau projek tenaga boleh diperbaharui, kepakaran kejuruteraan alam sekitar diperlukan untuk penilaian impak, pengurusan sisa dan reka bentuk sistem kawalan pencemaran.

Keputusan berkaitan rawatan sisa, penggunaan air dan tenaga, kawalan pelepasan serta pengurusan risiko pencemaran memberi kesan langsung kepada kos operasi, kesinambungan pengeluaran dan pematuhan peraturan.

Kegagalan dalam satu komponen sahaja boleh menjejaskan keseluruhan sistem, termasuk keselamatan, reputasi dan kelangsungan perniagaan.

ESG dan SDG: Kerangka Global, Pelaksanaan Teknikal

Seiring dengan perkembangan global, prinsip Alam Sekitar, Sosial dan Tadbir Urus (ESG) mengukuhkan lagi keperluan ini.

Elemen alam sekitar dalam kerangka ESG menuntut bukti tindakan yang konsisten, bukan sekadar pematuhan minimum atau pelaporan semata-mata.

Penyelesaian yang mampan perlu menyokong pencapaian Matlamat Pembangunan Mampan (SDG), terutamanya yang berkaitan dengan air bersih, pengeluaran bertanggungjawab dan kesejahteraan komuniti.

Keupayaan memenuhi tuntutan ini bergantung kepada pembangunan modal insan yang mempunyai cara fikir kejuruteraan.

Graduan kejuruteraan dilatih untuk berfikir secara sistematik, menilai pelbagai kekangan serta membuat keputusan berasaskan data, keselamatan, kos dan kesan jangka panjang terhadap alam sekitar.

Keupayaan ini membezakan pendekatan kejuruteraan daripada sekadar penggunaan teknologi atau pengetahuan saintifik secara terasing.

Peranan Pendidikan Tinggi: Membina Jurutera Penyelesai Masalah

Institusi pendidikan tinggi berperanan menyokong agenda ini melalui laluan pembelajaran yang berstruktur dan berterusan.

Di peringkat nasional, Universiti Malaysia Perlis (UniMAP) melalui Fakulti Kejuruteraan & Teknologi Awam (FKTA) menawarkan program khusus untuk membentuk profesional ini.

FKTA menyediakan Diploma Kejuruteraan Alam Sekitar selama dua tahun setengah yang membina kemahiran teknikal praktikal untuk operasi dan penyelenggaraan sistem alam sekitar.

Pada peringkat lebih tinggi, Ijazah Sarjana Muda Kejuruteraan Alam Sekitar dengan Kepujian selama empat tahun melengkapkan pelajar dengan keupayaan mereka bentuk, menganalisis dan mengurus sistem alam sekitar yang kompleks.

Pendekatan berperingkat ini membantu membina asas teknikal dan kefahaman progresif terhadap aplikasi sebenar di lapangan, selari dengan realiti operasi industri dan keperluan negara.

Kesimpulannya, cabaran alam sekitar masa kini menuntut lebih daripada kesedaran atau penyelesaian bersifat sementara.

Ia memerlukan keupayaan menterjemahkan ilmu kepada tindakan yang berkesan dan bertanggungjawab.

Memahami peranan berbeza antara sains, teknologi dan kejuruteraan membantu masyarakat menilai penyelesaian dengan lebih realistik serta menyokong pembangunan negara yang mampan dan berdaya tahan.

-- BERNAMA

Prof Madya Ts Dr Che Zulzikrami Azner Abidin ialah Dekan, Fakulti Kejuruteraan & Teknologi Awam (FKTA), Universiti Malaysia Perlis (UniMAP).

Dr Nor Amirah Abu Seman @ Ahmad ialah Pensyarah Kanan, Fakulti Kejuruteraan & Teknologi Awam (FKTA), Universiti Malaysia Perlis (UniMAP).