Saintis FAO Beri Amaran Penyakit Pisang TR4, Ancam Ladang Di Seluruh Dunia

Oleh Vijian Paramasivam

PHNOM PENH, 4 Mei (Bernama) -- Saintis makanan antarabangsa memberi amaran mengenai penyakit kulat yang mengancam pokok pisang kini menjejaskan tanaman itu di Asia Tenggara dan seluruh dunia.

Penyakit yang selama beberapa dekad belum dapat diatasi meletakkan mata pencarian dan keselamatan makanan dalam risiko.

Petani di negara pengeluar pisang utama iaitu dari Indonesia dan Afrika hingga Amerika Selatan tetap menggeruni Fusarium Wilt yang boleh menyebabkan pokok mati dan biasanya dikenali sebagai Tropical Race 4 (TR4).

Petani sudah pun berdepan cuaca buruk yang menjejaskan pengeluaran selain kos tinggi dan kekurangan bahan api serta baja akibat konflik Asia Barat. Ancaman tambahan TR4 lebih memburukkan keadaan dan menjejaskan lagi pendapatan mereka.

“Fusarium Wilt TR4 kekal menjadi kebimbangan utama di Asia Tenggara dan di seluruh dunia, kerana ia ialah patogen bawaan tanah yang sangat merosakkan yang terus berada di dalam tanah selama beberapa dekad serta tidak dapat dikawal secara efektif sebaik sahaja ia muncul,” kata Setiausaha Sekretariat Forum Pisang Sedunia Pertubuhan Makanan dan Pertanian Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (FAO), Victor Prada kepada Bernama.

"Apabila (kulat itu) ada, ia menyebabkan kerugian hasil yang teruk, boleh menjadikan tanah tidak sesuai untuk pengeluaran pisang dalam jangka masa panjang dan meningkatkan kos pengeluaran dengan ketara disebabkan keperluan untuk langkah pencegahan, biosekuriti dan pembendungan yang ketat, menjadikannya ancaman berterusan dan tidak dapat diselesaikan pengeluar pisang di seluruh dunia."

Para saintis makanan di seluruh dunia telah menjalankan eksperimen selama bertahun-tahun untuk menghapuskan ancaman TR4 namun tidak dapat menghentikan patogen daripada merebak, yang biasanya menyerang akar pisang.

Varieti pisang, termasuk Cavendish, yang popular dalam kalangan petani, pengguna global dan varian yang banyak dieksport, turut terdedah kepada kulat.

Sebagai contoh, Fusarium Wilt, yang juga digelar penyakit Panama, menghapuskan lebih 15,000 hektar ladang Cavendish di Mindanao di Filipina pada 2015.

Di rantau ini, Indonesia dan Filipina kekal sebagai pengeluar pisang utama, buah yang membekalkan nutrisi dan talian hayat untuk jutaan petani desa.

Indonesia ialah pengeluar pisang ketiga terbesar dunia dengan kira-kira sembilan juta tan metrik dihasilkan setiap tahun. India ialah pengeluar utama dunia dengan kira-kira 38 juta tan metrik, diikuti oleh China dengan 12 juta tan metrik.

Bagaimanapun, sumpahan TR4 terus menghantui jutaan petani di Asia Tenggara; ia bukan sahaja mengenai risiko pada pekerjaan luar bandar, tetapi ia boleh merosakkan ekonomi.

“TR4 kekal sebagai cabaran utama bagi petani kami yang tiada penyelesaian kerana apabila kulat sudah berada di dalam tanah, sukar untuk mengeluarkannya atau mengawalnya daripada merebak.

"Sekiranya ladang pisang dijangkiti, kami perlu tinggalkan atau membakar keseluruhan kawasan. Kami melakukan tanaman selingan untuk menghentikan penyebaran TR4 dengan menanam kopi dan koko," kata Pengerusi Koperasi Peladang Green Makmur Sigit Wicaksono (Koperasi Produsen Tani Hijau Makmur) kepada Bernama dari Lampung, Indonesia.

Provinsi Lampung merupakan pengeluar pisang utama di Indonesia.

Prada memberi amaran: "Penyebaran TR4 merentasi wilayah berbeza menimbulkan ancaman besar kepada keselamatan makanan dan mata pencarian, kerana pisang ialah makanan ruji dan sumber pendapatan utama bagi jutaan orang, dan penyakit itu boleh menyebabkan kehilangan hasil yang teruk serta ketidakproduktiviti tanah jangka panjang."

Jumlah eksport pisang global mencecah 25 juta tan metrik tahun lepas, bernilai kira-kira AS$17 bilion (RM67 bilion).

Penyelidik bagaimanapun masih belum berputus asa.

Para saintis China membangunkan tanaman tahan penyakit, varian Zhongre No. 1, yang dilaporkan menjadi kejayaan utama.

"Vetite yang berpotensi seperti Zhongre No. 1 ialah langkah penting ke hadapan, tetapi ia bukan penyelesaian lengkap, kerana ia tidak kebal dan masih boleh dijangkiti dan menyebarkan patogen," kata Matheus Lima, Jurutera Pertanian dan Pakar Kelestarian di Sekretariat Forum Pisang Dunia, kepada Bernama.

Pekebun kecil terus berdepan cabaran daripada sumber yang terhad, kesedaran dan akses kepada kepakaran teknikal untuk mengenal pasti penyakit itu tepat pada masanya, katanya. 

“Oleh itu, pencegahan dan pengurusan TR4 yang berkesan memerlukan usaha kolektif dan berterusan, merentas kerajaan, industri dan petani, dengan penyelarasan yang lebih kukuh di sepanjang rantaian nilai, pembinaan kapasiti berterusan dan praktikal di semua peringkat,” kata Matheus.

-- BERNAMA